Kleine ontwikkelingspsychologie

Meer dan 85 decibel

    Het wil maar niet tot jongeren doordringen dat harde muziek hun gehoor aantast. Amerikaanse onderzoekers namen 29 jongeren mee naar een rockconcert. Ze zaten in het midden van de rijen 15 tot 18 vanaf het podium. De jongeren kregen uitleg over het nut van oorbeschermers, ze konden die ook in doen, maar slechts drie van hen deden dat.
Voortdurend werd de geluidssterkte gemeten van de 26 songs die werden uitgevoerd. Het geluidsniveau liep van 82 tot 110 decibel met een gemiddelde van 98,5. Bij tien songs lag die boven 100 decibel. Ter vergelijking: op de Amerikaanse werkvloer is 85 decibel slechts gedurende een heel beperkte tijd toegestaan en is bescherming verplicht.
Na afloop van het concert zei bijna 54 procent van de jongeren dat ze dachten minder goed te horen dan ervoor, 25 procent had last van oorsuizingen. Bij ooronderzoek bleek bij de meerderheid dat de uiterst kleine trilhaartjes in het binnenoor hadden geleden.
Na enige tijd herstelde alles zich wel. Dat is meestal het geval tussen 16 en 48 uur. Maar jongeren luisteren heel vaak naar te harde muziek en dan gaat dat geruststellende idee van herstel niet meer op. De trilhaartjes zijn kwetsbaar en raken permanent beschadigd door aanhoudend hard geluid, terwijl je ze absoluut nodig hebt voor het normaal horen.

(Bron: Jennifer Dereby e.a. Pre and Post-concert Assessment of Hearing Loss in Teenagers. American Otology Society Meeting, april 21, 2012, Otology & Neurotology, 33, 5/6, 2012)

(Deel III Hoofdstuk Op zoek naar avontuur Illusie van onkwetsbaarheid)

Waar zou het driehoekje gaan zoeken?

    Je kunnen indenken dat een ander iets niet kan weten wat je zelfl wel weet is een teken van het hoogontwikkelde menselijk denken. Ook kinderen geven er al een beetje blijk van, zoals in allerlei proefjes is vastgesteld.
Meestal worden daarbij kinderen vanaf ongeveer drie jaar betrokken. Italiaanse psychologen wilden kijken of er ook al iets van te bespeuren is bij veel jongere kinderen, baby’s van elf en zeventien maanden. Omdat die nog niet kunnen praten en je dus geen verhaaltjes kunt gebruiken of vragen kunt stellen, gebeurde het met filmpjes van een rood driehoekje dat achter een blauw rondje mee naar voren beweegt. Dat geeft bij kinderen, zowel als bij volwassenen de indruk dat ‘die rode die blauwe achterna zit’.
De proefjes lijken wat in gewikkeld, maar zijn eigenlijk heel simpel, zoals op de plaatjes is te zien. Het rondje legde een kronkelend weggetje af, achtervolgd door het vierkantje (eerste plaatje) en verdween vervolgens in het tunneltje dat bovenin naar rechts en links een uitgang had. Het vierkantje bleef voor de ingang van het tunneltje achter en zag het rondje bovenaan naar buiten komen en verdwijnen in het blokje aan die kant (geen plaatje).  Dan waren er twee varianten. Het vierkantje verdween heel even uit beeld en terwijl het weg was sprong het rondje in het andere blokje (tweede plaatje). Of het vierkantje bleef eerst kijken, zag het rondje springen en verdween vervolgens eventjes. In beide gevallen ging het vierkantje bij terugkomst achter het rondje aan door de tunnel (derde plaatje).
De vraag was nu naar welk blokje de kinderen verwachtten dat het vierkantje toe zou gaan. Ogen, ook die van kinderen, trekken altijd in de richting waar je verwacht dat iets bewegends naar toe zal gaan. Dus werd met verfijnde apparatuur vastgesteld naar welk blokje de kinderoogjes gingen. Bij de elf maanden oude baby’s werden nog geen systematische verschillen bij de filmpjes gevonden. Maar bij de meeste kinderen van zeventien maanden wel. Bij het filmpje waarin het vierkantje het rondje had zien springen gingen hun oogjes richting het tweede blokje. Maar wat interessanter was: bij het filmpje waarin het rondje naar het andere blokje was gesprongen terwijl het vierkantje weg was gingen de oogjes in de richting van het eerste blokje. Hoewel ze dus zelf 'wisten' dat het rondje in het andere blokje zat. Zij maakten op primitieve manier al verschil tussen wat zij zelf wisten en wat het vierkantje kon weten.
Volgens de onderzoekers is dit des te frappanter omdat het hier om eigenlijk betekenisloze figuurtjes ging, zodat het dit al een zekere, heel prille  abstracte manier van denken is.

(Bron: Luca Surian & Alessandra Geraci: Where will the triangle look for it? Attrubuting false beliefs to a geometric shape at 17 months. British Journal of Developmental Psychology, 30, 30-44, 2012)

(Deel I Hoofdstuk Denken Theory of mind)

Jonge rekenaars

    Wiskundeknobbels bestaan niet. Die horen tot het rijk der fabelen. Maar het is wel duidelijk dat rekenen en wiskunde de ene leerling meer liggen dan de andere. Er moet dus wel een zekere aanleg zijn die maakt dat kinderen niet allemaal hetzelfde gevoel hebben voor de betekenis van aantallen en getallen.
Tekenen daarvan zijn al jong te zien, zoals blijkt uit een longitudinaal onderzoek onder  395 kinderen uit België en Nederland. Tussen vijf en zes jaar werd hun begrip voor aantallen en getallen getest. Concreet begrip: ze moesten van twee groepjes stippen steeds zeggen welke er meer waren. Symbolisch begrip: welk getal in woorden uitgesproken groter was dan het andere, en ook welk geschreven getal groter was dan het andere. Toen ze tussen zeven en acht jaar waren kregen ze simpele sommetjes. Van hen presteerden er 315 zoals je gemiddeld van hun leeftijd mocht verwachten, 64 bleven daarbij achter en 16 hadden duidelijk rekenproblemen.
Deze  verschillen bleken systematisch samen te hangen met de eerdere verschillen in concreet en symbolisch begrip. De conclusie van de onderzoekers is dat kleuters die geen begrip tonen voor  concrete aantallen zomin als voor symbolische getallen later een grote kans hebben tot de slechte rekenaars te gaan horen.

(Bron: Annemie de Soete e.a. Can we predict mathematical learning disabilities from symbolic and non-symbolic comparison tasks in kindergarten? Findings from a longitudinal study. British Journal of Educational Psychology, 82, 1, 64-81, 2012)

(Deel II Hoofdstuk Rekenen Ongecijferdheid)

Gif in de baarmoeder

    Kort na elkaar verschenen twee onderzoeksverslagen naar de invloed van giftige stoffen op het ongeboren kind en een eventueel verband met latere problemen. Het eerste betrof de invloed van luchtvervuiling, veroorzaakt door onvolledige verbranding van fossiele brandstoffen, zoals diesel, benzine en kolen. Dan komt, bijvoorbeeld door uitlaatgassen, de stof PAH in de lucht die vervolgens wordt ingeademd, ook door zwangere vrouwen. Bij 253 niet-rokende moeders, die woonden in stedelijke gebieden werd in de derde zwangerschapsmaand de PAH concentratie in de hen direct omringende lucht vastgesteld. Deze stof kan via inademing in de placenta terechtkomen. Daarom werd direct na de geboorte zowel in het bloed van de moeder als in dat van de navelstreng gemeten of en hoeveel PAH sporen te vinden waren. De kinderen werden tot hun zesde of zevende jaar gevolgd en via een standaard vragenlijst – de Child Behavior Checklist, CBCL – werd gekeken naar eventuele  gedragsproblemen, concentratieproblemen, angst  en depressie. Deze kwamen vaker voor naarmate de moeders tijdens zwangerschap aan hogere concentraties PAH waren blootgesteld.
Het andere onderzoek betrof insecticides, meer in het bijzonder het chloorpyrifos, CPF,  in Europa toegestaan in de tuinbouw. Tot 2001 was het in Amerika ook  toegestaan voor huisehoudelijk gebruik. Net voor dat werd verboden werden in New York twee groepen van twintig aanstaande moeders onderscheiden. Bij de ene groep werd thuis veel en bij de andere weinig CPF gebruikt. Onderzoekers maakten later MRI scans van hun kinderen, toen die tussen vijf en elf jaar waren. In die eerste groep werden vaker structuurveranderingen in de hersenen geconstateerd onder meer leidend tot lagere intelligentie en geheugenproblemen. Hoewel de stof net als nu in Amerika in Europa voor huishoudelijk gebruik is verboden, krijgen we toch nog een en ander naar binnen via groenten en fruit. Bovendien verwaait het spul als het gespoten wordt in parken en over bermen.

(Bron: Frederica Perera e.a. Prenatal Polycyclic Aromatic Hydrocarbon (PAH) Exposure and Child Behavior at age 6-7. Environmental Health Perspectives online, 22 march, 2012.
Virginia Rauh e.a. Brain anomalies in children exposed prenatally to a common organophosphate pesticide. Proceedings of the National Academy of Sciences, PNAS, April, 2012)

(Deel I Hoofdstuk Moeders, baby’s en vaders Tijdens de zwangerschap)

Kijk, kijk nou!

    Ouders die met aandacht ingaan op wat hun kind doet bevorderen de sociale ontwikkeling. Een kind neemt van lieverlee die aandacht voor anderen over. Dit verband is bijvoorbeeld gevonden voor behulpzaamheid en gewetensvorming.
In een recent onderzoek onder tweejarigen en hun moeders werd iets duidelijk van de tussenliggende factor: in kinderen die gewend zijn dat moeder positief reageert als zij haar aandacht vragen, zet zich het gevoel vast dat interactie iets fijns is. Zij stemmen hun eigen gedrag daarop af en vertrouwen er gaandeweg in allerlei situaties op dat zij heus wel aandacht zullen krijgen. Zij hoeven die niet af te dwingen, maar leren er vriendelijk om te vragen.
Ruim honderd kinderen en moeders kwamen twee keer met een tussenpoos van een week naar de onderzoeksruimte. Daar waren een huiskamer en speelkamer nagebouwd. Eerst werden zij  geobserveerd tijdens drie situaties: eten van een tussendoortje, kind krijgt een cadeautje en mag het zelf uitpakken en ten slotte vrij spelen. Daarbij werd de responsiviteit van de moeder beoordeeld als positief of negatief. Positief – moeder let op, helpt zonodig, reageert met gevoel op wat haar kind doet of zegt – of negatief – zij kijkt niet naar waar het kind mee bezig is, helpt niet, ook niet als het kind erom vraagt, reageert soms geïrriteerd.
Daarna werd de moeder in de huiskamer tien minuten aan een schrijfwerk gezet, waar zij goed haar aandacht bij moest houden. Haar kind kreeg een oninteressant speeltje, waarmee het zonder hulp weinig kon beginnen en waardoor het moeders aandacht vroeg. Maar hoe? Er waren kinderen die afwachtten tot moeder uit zichzelf opkeek, of met vragende intonatie ‘mama’ zeiden of ‘kijk eens’. Daarbij soms een beetje lachten of op het speeltje wezen.  Andere kinderen werden, boos, gingen huilen of schreeuwen, aan moeders arm trekken of zelfs de pen uit haar hand slaan. 
In de speelkamer kreeg moeder uitleg bij hoe zij aan haar kind kon demonstreren hoe het een bal in een koker kon stoppen en die er met behulp van een stok weer uit kon krijgen. Daarna moest het kind het zelf proberen en werd gekeken hoe coöperatief het moeders aanwijzingen volgde. De samenhang was duidelijk. Kinderen van responsieve moeders waren in de  eerste situatie minder agressief en werkten in de tweede veel meer mee.
Het interessantst was volgens de onderzoekers echter dat uit nadere analyse bleek dat de mate van aandacht trekken minder belangrijk is voor een coöperatieve instelling dan de manier waarop. Ook aardige kinderen kunnen heel dwingend zijn. Maar hoe lastig het ook is als je kind indringend aandacht vraagt terwijl je druk bezig bent, zolang het dat op een aardige manier doet kun je er maar beter op ingaan. Let dus op de kwaliteit van het aandacht trekken, niet op de kwantiteit.

(Bron: Marie-Pierre Gosselin & David Forman: Attention-Seeking During Caregiver Unavailability and Collaboration at Age 2. Child Development, 83, 2, 712-727, 2012)

(Deel I Hoofdstuk Gewetensvorming Een manier om erbij te horen)

Op weg naar vooroordelen

    Gaandeweg ontstaan bij kinderen vooroordelen, die kunnen leiden tot ongewenste discriminatie. Er zijn twee bronnen: wat andere mensen – volwassenen en kinderen – hen vertellen en wat zij zelf ervaren. In een Canadees onderzoek bleek dat voor jonge kinderen het eerste de belangrijkste bron is, maar voor oudere kinderen het tweede.
Er deden 300  zes-, acht- en tienjarigen mee. Ze kwamen individueel bij de onderzoeker. Die vertelde dat er twee groepen kinderen mee deden. De rode en de blauwe groep. In feite hoorden alle 300 kinderen dat ze bij de rode groep waren ingedeeld. De blauwe groep bestond niet.
Er waren vier condities die met elkaar werden gecombineerd. De onderzoeker vertelde tegen het kind dat de kinderen uit de blauwe groep heel vervelend waren en vaak gemeen deden tegen kinderen uit de rode. Of ze vertelde dat die blauwe kinderen juist heel aardig waren. In de twee andere condities ging het er zogenaamd over dat de blauwe kinderen snoepjes hadden die ze via de onderzoeker aan het rode kind mochten geven. In de ene situatie kreeg het kind die ook, in de andere niet.
Een kind kon dus één van de vier combinaties meemaken. Het hoorde lelijke dingen over de blauwen en kreeg niks. Het hoorde aardige dingen over de blauwen en kreeg wel snoep. Het hoorde lelijke dingen en kreeg wél of het hoorde aardige dingen en kreeg niks.  Na afloop werd hen gevraagd wat ze van de blauwe groep kinderen vonden.
De zesjarigen baseerden hun oordeel op wat hen door de onderzoeker over de blauwen was verteld. Oók als ze wel snoep hadden gekregen. De tienjarigen gingen af op hun eigen ervaring: ze waren positief als ze snoep hadden gekregen, óók al had de onderzoeker hen lelijke dingen over de blauwe groep verteld. Tussen zes en tien was een geleidelijke verschuiving te zien van ‘van horen zeggen’ naar ‘eigen ervaring’.

(Bron: S.K. Kang & M.Inzlicht: Stigma Builing Blocks: How Instruction and Experience Teach Children About Rejection by Outgroups. Personality and Social Psychology Bulletin, 38, 3, 357-369, 2012)

(Deel II Hoofdstuk Klasgenoten Discriminatie)

Meedoen met de meerderheid

    Vaardigheden en gedrag worden van de ene generatie op de andere overgedragen. Vaak met opzet: kijk, dat doe je zo. Even zo vaak ongemerkt: kinderen nemen over wat ze anderen – volwassenen en leeftijdgenoten – zien doen. Dit laatste speelt zich ook af tussen mensapen.
Het ligt voor de hand te denken dat naarmate mensenkinderen en apenjongen bepaald gedrag vaker zien, de neiging het over te nemen sterker wordt. Onderzoekers van het Max Planck Instituut vroegen zich af wat dit ‘vaker’ precies inhoudt. Zou het verschil maken of zij één ander iets vaak zien doen of een heleboel anderen iets één keer?
Het proefje dat ze bedachten was simpel. Een grote doos met drie ronde gaten, elk met een andere kleur. Als een bal in een gat werd gegooid kwam een kleine beloning tevoorschijn. Kinderen van twee jaar, jonge chimpansees en jonge orang oetans keken stuk voor stuk toe hoe soortgenoten de werking demonstreerden. In de ene situatie zagen ze hoe één kind of aap drie keer een bal in eenzelfde gat – bijvoorbeeld het rode – gooide. In de andere andere situatie hoe drie kinderen of apen alledrie hun ene bal in hetzelfde gat  – bijvoorbeeld het blauwe – gooiden. Toen ze zelf met de bal in de weer mochten kozen de meeste kinderen en chimpansees het blauwe gat. Alleen de jonge orang oetans kozen een willekeurig gat. Zo klein als ze zijn volgen kinderen dus al de meerderheid.
Maar in tegenstelling tot de twee apensoorten nemen kinderen ook gedrag van één ander over, als dat lonend blijkt te zijn. Dat bleek uit een tweede proefje. Nu met twee kinderen of apen. Het ene kind of aap gooide drie ballen in eenzelfde gat en kreeg bij elke bal een beloning. Het andere kind gooide elke bal in een ander gat en kreeg maar één beloning. Voor geen van de apen maakte dit verschil voor het nabootsen. Toen ze zelf mochten kozen ze een willekeurig gat. Maar de meeste kinderen kozen het gat waarin drie ballen waren gegooid.
Natuurlijk is dit maar een eenvoudig proefje. Het echte leven zit ingewikkelder in elkaar. Toch hebben de onderzoekers wel gelijk als ze concluderen dat ook jonge kinderen al gevoelig zijn voor wat ze ‘de meerderheid’ zien doen. Te meer daar dit ook de neiging is van de apen die het dichtst bij de mens staan. Het zou dan een aangeboren neiging zijn die bij onze soort hoort. Waarschijnlijk heeft dat te maken met de hogere kans op overleving als je door soortgenoten als ‘een van ons’ wordt herkend. Als je dit vertaalt naar het dagelijks leven van veel tweejarigen, wordt het begrijpelijk dat een kind in de crèche gaat imiteren wat zij een groepje kinderen zien doen.

(Bron: Daniel B.M. Haun e.a. Majority-Biased Transmission in Chimpanzees and Human Children, but Not Orangutans. Current Biology, 22, 8, 727-732, 2012)

(Deel I Hoofdstuk Hoe leren kinderen? Imitatie en modeling)

Wat een ander kan weten

    Je kunnen voorstellen dat iemand anders soms iets anders kan zien, denken of weten dan jijzelf. Dat is een hoogontwikkelde menselijke eigenschap. Toch is in allerlei onderzoek vastgesteld dat ook jonge kinderen daar in simpele situaties al toe in staat zijn. Sommige psychologen noemen dat een kinderlijke ‘theory of mind’: kunnen nadenken over je eigen en andermans denken en weten.
Een bepaald type verhaaltjes wordt bij dit soort proefjes gebruikt. Sally gaat naar binnen, legt haar bal in een mandje en gaat dan weer buiten spelen. Anne speelt even met de bal en legt die in een doos. Sally komt terug om haar bal te halen. Waar zal ze die gaan zoeken?
Met drie, vier jaar begrijpen kinderen dat zij wel weten dat de bal nu in de doos ligt, maar Sally niet. Sally zal volgens hen dan ook in het mandje gaan kijken. Jongere kinderen zien dit verschil tussen henzelf en Sally nog niet en zeggen: ‘In de doos’.
Duitse onderzoekers hebben dit proefje in een non-verbale versie herhaald. Een filmpje, waarin Sally de ene keer in het mandje en de andere keer in de doos ging zoeken. Tot hun verrassing keken babies tussen zeven en twaalf maanden langer naar de scène waarin Sally in de doos zocht in plaats van in het mandje. Dat langer kijken wordt in het algemeen gezien als een teken dat iets zo’n kind verbaast, een beetje in verwarring brengt. Er moet in dit geval in hun hoofdjes dus al iets woordloos schemeren van een notie wat ‘bij Sally hoort’. De doos hoort niet bij Sally.  Ook al hebben zij zelf wel met de doos kennis gemaakt, door wat ze Anne hebben zien doen.

(Bron: L.C. de Bruin & A. Newen: An association account of false belief understanding. Cognition, 123, 2, 2012)

(Deel I Hoofdstuk Denken Theory of mind)

Kleine potjes, grote oren

    Jonge kinderen leren veel doordat ze van allerlei vragen en er antwoord op krijgen. En als ze eenmaal op school zitten wordt hen van alles doelbewust aangeleerd. Maar ze leren ook veel ongemerkt, zonder dat iemand er op uit is hen iets bij te brengen. Latent leren wordt dat genoemd. Kinderen steken heel veel terloops op.
Dat werd nog weer eens bevestigd in een serie experimenten met drie-, vier- en vijfjarigen. Centrale vraag was: steken kinderen ook iets op van vragen die ze een ander horen stellen en het antwoord wat erop volgt. In de eerste twee experiment was het nog zo dat de proefpersoontjes goed moesten luisteren naar het vraag- en antwoordspel van twee anderen, een onderzoekster Sally en een handpop Giraffe. In een doos zat een plaatje van een voorwerp, bijvoorbeeld van een fles. Het proefkind kreeg ook het plaatje van wat in de doos zat en van iets heel anders, bijvoorbeeld een bloem. Sally vroeg aan Giraffe: ‘Zit er een plaatje van een fles in de doos?’ Giraffe zei dan ‘Ja’. Aan het kind werd gevraagd het plaatje aan te wijzen van wat in de doos zat. Zelfs 88 procent van de driejarigen deed het goed in een serie van acht keuzes: boom of beker, hoed of hond enzovoort. Wel ging het iets beter als Giiraffe met ‘ja’ had geantwoord dan met ‘nee’, als Sally het verkeerde ding had genoemd: bloem in plaats van fles. Dan moest een kind zelf de gevolgtrekking maken dat het dus het andere ding moest zijn.
Een volgend experiment was iets moeilijker. Sally vroeg bijvoorbeeld bij de keuze tussen een auto en een vlinder niet: ‘is het een auto’, maar ‘heeft het wielen’. Ook toen wezen de meeste kinderen het juiste plaatje aan, waarbij de ‘ja’-antwoorden van Giraffe weer iets makkelijker voor hen waren dan de ‘nee’-antwoorden.
In het derde experiment ging het er om of kinderen ook iets opstaken als hun aandacht werd afgeleid. Sally en Giraffe gingen door met hun spelletje, terwijl de onderzoeker met het kind iets anders ging doen. Hier maakte de leeftijd van de kinderen iets uit. Bij de eerste doos koos 56 procent van de driejarigen, 88 procent van de vierjarigen en 100 procent van de vijfjarigen het goede plaatje. Vooral bij de kleintjes maakte het dus iets uit of ze werden afgeleid. Sommige drie- en vierjarigen deden het bij de volgende dozen beter. Waarschijnlijk omdat ze toch een beetje gingen opletten.
Echt latent leren kwam aan de orde in het experiment waarbij het proefkind werd verteld dat het met een bepaald spel een prijs kon winnen, maar het moest nog even wachten en kreeg ondertussen iets anders om mee te spelen. Twee onderzoekers spraken met elkaar over een voor het kind oninteressant onderwerp: een scriptie over sociaalculturele theorieën. Dan ging het gesprek ongemerkt even over de prijs die kon worden gewonnen en een van de twee vertelde in welke la die zo lang lag opgeborgen. Er waren vier laden in verschillende kleuren. De twee praatten nog even na en de ene ging weg. De andere zei: ‘Nou ben ik toch vergeten in welke la die prijs ligt.’ Als de kinderen niets van het gesprek hadden ‘geleerd’ en op de gok een laadje zouden aanwijzen, zou louter volgens kans één op de vier kinderen de goed keuze maken. Maar het bleek dat twee op de drie kinderen het goede laadje aanwezen. Zelfs ook van de driejarigen.

(Bron: Candice M. Mills e.a. Little Pitchers Use Their Big Ears: Preschoolers Solve Problems by Listening to Others Ask Questions. Child Development, 83, 2, 568-580, 2012)

(Deel I Hoofdstuk Hoe leren kinderen? Latent leren)

Eerlijk delen

    Het is een nobele eigenschap. Niet alles voor jezelf houden, maar delen met anderen, en zo gelijk mogelijk. Vanuit evolutionair oogpunt zit er toch ook een zeker eigenbelang aan vast. In de oertijd was het van belang als groep of stam sterk te staan tegenover andere groepen. Zorgen dus dat iedereen voldoende te eten kreeg en zorgen een eetbare buit met elkaar te delen. Steeds meer raakt men ervan overtuigd dat gedrag dat zich in de evolutie heeft ontwikkeld, in de genen moet zijn verankerd. En dat betekent weer dat ieder mensenkind er iets van mee krijgt, hoe rudimentair ook. Dus wilde men weten of er bijvoorbeeld bij babies al iets te merken is van een prille notie van wat een eerlijke verdeling is.
Met modern hersenonderzoek kunnen dat soort vragen worden beantwoord. In het eerste experiment keken kinderen van 19 maanden naar twee dansende giraffe-handpoppen. Een volwassene kwam naar de poppen toe met twee speeltjes op een dienblad. ‘Ik heb speeltjes’ riep ze. ‘Hoi’ riepen de giraffen. Dan waren er twee vervolgscenes. In de ene kregen de giraffen ieder een speeltje. In de andere gaf de volwassene ze alletwee aan één giraffe. En ja hoor, driekwart van de kinderen keek veel geïnteresseerder en langer naar de laatste scene.
In een tweede experiment waren de kinderen 21 maanden. Ze keken naar een toneelstukje van twee vrouwen met tussen hen in een berg speelgoed. Elk van hen had een emmer naast zich. Er kwam iemand binnen die tegen hen zei: ‘Nou zeg, wat een rommel! Jullie moeten gauw eens opruimen’. Weer twee vervolgscènes. In de eerste begon de ene vrouw op te ruimen, maar de andere bleef doorspelen. Na afloop kregen ze allebei dezelfde beloning. In de tweede scene ruimden ze samen op en kregen vervolgens ook weer allebei dezelfde beloning. De kinderen keken langer en intensiever naar de eerste scene.
De onderzoekers noemen het een ‘skeletje’ van wat eerlijk delen is, dat vanaf het begin in een kind zit. Het is aan de opvoeding om dit van vlees te voorzien. Zonder deze aanleg zou het volgens hen veel moeilijker zijn kinderen in dit opzicht tot moreel besef te brengen.

(Bron: S. Sloane e.a. Do Infants Have a Sense of Fairness? Psychological Science, 23, 2, 2012)

(Deel I Hoofdstuk Sociale ontwikkeling Vrijgevigheid)